Inleiding
De samenleving verandert. Utrecht verandert. De welvaart is hoog, maar niet voor iedereen. Verschillen tussen groepen Utrechters zijn groot. Ook staat de mentale gezondheid van Utrechters steeds meer onder druk. We zien zorgelijke ontwikkelingen in de sociale leefomgeving en ongezonde leefgewoonten nemen toe. Mensen worden ouder, waardoor er ook meer ouderdomsaandoeningen zijn.
Deze verontrustende gezondheidsontwikkelingen zijn niet uniek voor Utrecht en zien we ook in de rest van Nederland en Europa. Zo leven Nederlanders inmiddels minder lang zonder chronische aandoeningenen stijgt de gemiddelde levensverwachting van Europeanen minder snel dan voor 2011.Met ‘gezond stedelijk leven voor iedereen’ wil Utrecht bewust tegensturen en werken aan (meer) gezondheid en rechtvaardigheid voor mens en milieu en tegelijkertijd haar economische kracht versterken, nu én met oog voor toekomstige generaties.
Een goede gezondheid biedt elke inwoner voordeel. Een betere gezondheid van alle inwoners heeft een positief effect op de economie.Gezonde mensen kunnen meer werken, langer en beter leren op school en op het werk, zijn minder vaak ziek en kunnen beter voor anderen zorgen of vrijwilligerswerk doen. Meer gezondheid komt dus ook de samenleving ten goede en draagt bij aan brede welvaart. Brede welvaart gaat om materiële welvaart én het welzijn van mensen. Omgekeerd maakt een hogere welvaart meer investeringen in gezondheid mogelijk. Meer gezondheid en meer welvaart versterken elkaar.
Helaas lijkt het omgekeerde ook waar: meer ongezondheid leidt tot minder welvaart. Dit geeft reden tot zorg vanwege een aantal belangrijke sociaal-culturele en demografische veranderingen in de Nederlandse en Utrechtse samenleving. Dit hoofdstuk schetst deze veranderingen en duidt de impact op gezondheid en welzijn. Door deze veranderingen en impact in beeld te hebben, hierover samen in gesprek te gaan en hier rekening mee te houden in beleid en uitvoering, wordt niet alleen gewerkt aan gezondheidswinst en het verkleinen van gezondheidsverschillen maar juist ook aan een gezonde samenleving en economische groei.
Leeswijzer
Na de inleiding schetst hoofdstuk 2 eerst drie sociaal-culturele veranderingen in de Nederlandse samenleving die in 2025 door het Sociaal en Cultureel Planbureau, de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving en de Samenwerkende Gezondheidsfondsen zijn geagendeerd:
- de ongelijke samenleving,
- de hypernerveuze samenleving en
- de ongezonde samenleving.
Daarna gaat hoofdstuk 2 in op een aantal specifieke, demografische veranderingen in Utrecht. Utrecht groeit en de bevolkingssamenstelling verandert. Vervolgens worden in “Utrecht 2045”, als voorbeeld, de gevolgen van de demografische veranderingen voor een aantal gezondheidsrisico’s en aandoeningen naar de toekomst geprojecteerd.
Hoofdstuk 3 beschrijft de impact van de sociaal-culturele en demografische veranderingen uit hoofdstuk 2 op gezondheid en welzijn via de sociale leefomgeving, de (inrichting van de) fysieke leefomgeving en via de (in)formele ondersteuning en zorg.
Tot slot staat Hoofdstuk 4 stil bij de vervolgstappen. Dit hoofdstuk beschrijft geen ingrijpende omslag in denken en doen. Integendeel. Utrecht werkt al 10 tot 15 jaar bewust(er) succesvol samen aan gezond stedelijk leven voor iedereen. Met de schaarse ruimte, middelen en tijd die er nu zijn, is de uitdaging anno 2026 nog beter en meer samenwerken.