Van inzicht naar actie
Hoofdstuk 3 maakt duidelijk dat:
- de veranderende samenleving en stad een grote impact kan hebben op de sociale en fysieke leefomgeving, op ondersteuning en zorg en daarmee op de gezondheid en het welzijn van Utrechters;
- de mechanismen in de sociale en fysieke leefomgeving en ondersteuning en zorg onderling verbonden zijn en elkaar beïnvloeden.
Nu is de volgende stap nodig door deze inzichten mee te laten wegen bij het maken en verantwoorden van keuzes. Het bevorderen van welzijn én voorkomen van verschillen zijn belangrijke uitgangspunten in het Utrechts beleid ‘gezond stedelijk leven voor iedereen’. De keuzes die gemaakt worden in het sociaal en fysiek domein zijn cruciaal voor gezondheid en welzijn van Utrechters en daarmee ook voor een gezonde samenleving. Tegelijk kan het complex zijn om impact op andere domeinen mee te wegen bij het maken van keuzes. Het werpt dilemma’s op, zoals:
- Welke rol past de gemeente bij gerichte investeringen in omgevingen die ontmoeting, verbondenheid en wederzijdse betrokkenheid vergroten? En welke rol hebben maatschappelijke partners en inwoners?
Sterke sociale netwerken en een verbonden gemeenschap bieden steun en ondersteuning, veiligheid, gaan eenzaamheid tegen en bieden kansen voor bijvoorbeeld meer participatie. Gevolg is meer welzijn en een betere ervaren gezondheid, minder zorgvraag, hogere arbeidsparticipatie, minder ziekteverzuim en toenemende economische productiviteit.Gerichte investeringen in omgevingen die ontmoeting, verbondenheid en wederzijdse betrokkenheid vergroten lonen daarmee ook in gezondheidswinst en economische groei en kunnen langdurig bijdragen aan welzijn en gelijke kansen.
- Welke functies zoals wonen, ontmoeten en sporten krijgen in de de planvorming van gebieden prioriteit, gegeven de beperkte ruimte en financiële middelen die onder druk staan? Welk maatwerk is nodig gezien de omstandigheden in het gebied zoals de verwachte bevolkingssamenstelling of het voorziene langetermijngebruik?
De uitdaging is om in de planvorming van gebieden gezamenlijk keuzes te maken voor alle functies, zoals wonen, ontmoeten, ontspannen, sporten, werken en zorg terwijl de ruimte beperkt is, financiële middelen onder druk staan en haast is geboden vanwege de behoefte aan meer woningen. Nieuwbouwbuurten bieden daarbij een unieke kans om een goede start te maken.
- Welke rol heeft de gemeente in preventie van ongezondheid? En welke rol hebben de landelijke overheid, bedrijven en inwoners?
De veranderingen in de samenleving en de stad zorgen voor een verwachte toename van mensen met (een verhoogd risico op) gezondheidsproblemen. Investeren in preventie loont voor de individuele gezondheid, voor de economie en voor de brede welvaart in Utrecht. Dit vraagt financiële middelen, menskracht en ruimte. Het algemeen belang van preventie staat tegenover bijvoorbeeld commerciële belangen en tegenover gevoelens van betutteling.
Dit soort dilemma’s zijn niet nieuw. De afgelopen jaren heeft Utrecht al veel ervaring met het omgaan met deze dilemma’s opgebouwd in gebiedsteams, projectteams en programmalijnen (zie kader). Deze ervaring kan samen met de inzichten uit deze special inzet zijn voor de volgende stap. Met de huidige schaarse ruimte, middelen en tijd, is de uitdaging om nog beter en meer samen te werken. Professionals uit het sociale, het fysieke en het zorgdomein worden uitgedaagd om samen met inwoners, ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties op zoek te gaan naar de gemene deler. Het is belangrijk om samen keuzes te maken die ook op de lange termijn bijdragen aan gezondheids- en welzijnswinst voor de Utrechter en daarmee ook de samenleving en Utrecht als stad ten goede komen.
Utrecht werkt aan gezond stedelijk leven voor iedereen
In Utrecht wordt al 10 tot 15 jaar samengewerkt aan gezond stedelijk leven voor iedereen. Daar zijn grote stappen in gezet.
In 2015 was het autovrij maken en herinrichten van de Mariaplaats een grote stap die zorgde voor een forse impuls aan de leefbaarheid van het centrum. Enkele jaren later volgde een nog grotere metamorfose van het Stationsgebied met ook weer oog voor een gezonde leefomgeving. Zo werd het water teruggebracht in de Catharijnesingel. Op een andere plek in de stad werd het ongebruikte spoor van de Oosterspoorbaan veranderd in een voor iedereen toegankelijke, prettige en aantrekkelijke verblijfsruimte en verbindingsroute. De plannen voor Merwedekanaalzone en Rijnenburg lijken nog weer groter.
Ook in het sociaal- en zorgdomein zijn en worden grote stappen gemaakt. Collectieve ondersteuning bij opvoeding, de innovatieve huidige aanbesteding van de WMO en de aanpak van armoede zijn voorbeelden waarbij Utrecht hulp en zorg dichtbij en op maat wil blijven bieden. Dit ondanks grote nationale, financiële bezuinigingen. Onder andere door de sterke inzet op buurt- en wijkgericht werken en de samenwerking met partners was en is Utrecht koploper bij de continue transformatie van de drie grote decentralisaties uit 2015:
- de Jeugdwet die hulp en zorg biedt voor jeugdigen en gezin;
- de Wet Maatschappelijke Ondersteuning die ouderen, mantelzorgers en mensen met een beperking ondersteunt in het (langer) thuis wonen;
- de Participatiewet, die zich richt op werk (re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt) en inkomen/uitkering voor hen die dit (even) niet lukt.
Successen uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst, maar kunnen wel vertrouwen geven dat samenwerken aan gezond stedelijk leven voor iedereen loont. De komende jaren willen we hierop voortbouwen.