De digitale wereld: risico’s en kansen voor gezondheid
Samenvatting
November 2026 | Digitale inclusie is een voorwaarde geworden voor volwaardig meedoen in Utrecht en is daarmee een maatschappelijke opgave. Digitalisering heeft een grote impact op ons dagelijks leven, gezondheid en welzijn. De digitale wereld is een publieke ruimte, waarin een belangrijke rol ligt voor de gemeente en organisaties in de stad. Namelijk sturen op publieke waarden als toegankelijkheid, veiligheid en respect. In deze special bundelen we literatuur, Utrechtse cijfers en een kwalitatief onderzoek onder professionals en inwoners. Hiermee agenderen we hoe digitalisering invloed heeft op gezondheid en welzijn, op welke manieren digitalisering bijdraagt aan gezondheidsverschillen, en wat de gemeente en organisaties in de stad kunnen doen om gezondheidsverschillen door digitalisering in Utrecht te beperken.
Wat is de invloed van digitalisering op gezondheid en welzijn?
Een samenleving die steeds meer digitaliseert heeft zowel positieve als negatieve effecten op gezondheid en welzijn. Enerzijds kan digitale technologie bijdragen aan sociale verbondenheid, toegang tot informatie en ondersteuning. Ook biedt digitalisering veel kansen voor de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg. Anderzijds bestaan risico’s zoals eenzaamheid, stress, veel zitten en blootstelling aan schadelijke online interacties. De mate waarin deze effecten optreden, hangt sterk af van factoren zoals het type gebruik van digitale middelen, de frequentie van het gebruik en kenmerken van de persoon.
Hoe draagt digitalisering bij aan gezondheidsverschillen?
Digitalisering beïnvloedt niet alleen gezondheid en welzijn, maar ook de kansen daarop. Het maakt bestaande gezondheidsverschillen zichtbaar én kan deze verschillen versterken. Dit komt doordat de toegang tot de digitale wereld ongelijk verdeeld is. Er zijn verschillen in:
- toegang tot digitaal zorg en aanbod;
- toegang tot digitale vaardigheden;
- toegang tot digitale middelen;
- toegang tot sociaal netwerk;
- vertrouwen in de overheid en andere organisaties.
Deze verschillen zorgen ervoor dat niet iedereen in gelijke mate mee kan doen in de digitale wereld. Ongelijkheden stapelen zich vaak op, waardoor bepaalde groepen inwoners minder kunnen profiteren van digitale ontwikkelingen en meer vatbaar zijn voor negatieve effecten. Dit vermindert (in)direct hun kansen op gezondheid en welzijn. Groepen die hierdoor meer op achterstand komen zijn:
- Ouderen (65+ jaar)
- Mensen met basisonderwijs of een vmbo-opleiding
- Mensen met een lager inkomen
- Mensen die moeite hebben met lezen en/of schrijven
- Mensen met een beperkt sociaal netwerk
Toegang tot de digitale wereld is hiermee een voorwaarde geworden voor volwaardig meedoen, gezondheid en kansengelijkheid.
Hoe kunnen we gezondheidsverschillen door digitalisering beperken?
Om gezondheidsverschillen door digitalisering te beperken, is een brede aanpak nodig waarbij deze oorzaken in samenhang worden aangepakt. Omdat de digitale wereld een publieke ruimte is, ligt er een verantwoordelijkheid bij de overheid voor het creëren van een inclusieve digitale ruimte. De gemeente en organisaties in de stad kunnen hieraan bijdragen door in te zetten op de volgende handelingsperspectieven:
1. Maak digitale zorg en ondersteuning toegankelijker
- Toets digitale toegankelijkheid bij inwoners
- Borg digitale toegankelijkheid in inkoop en aanbestedingen
- Maak digitale informatie over zorg en ondersteuning goed vindbaar
- Bied altijd een toegankelijk en vindbaar offline alternatief aan
2. Vergroot toegang tot digitale vaardigheden
- Zet in op het vergroten van digitale weerbaarheid
- Besteed aandacht aan digitale angst en wantrouwen
3. Vergroot de toegang tot digitale middelen
- Bied financiële ondersteuning voor digitale middelen
4. Vergroot de toegang tot sociale netwerken
- Zet in op het versterken van informele sociale netwerken
- Normaliseer hulp vragen en geven
5. Zet in op vertrouwen in de overheid en andere organisaties
- Wees nabij, ook digitaal
- Wees transparant
- Leg duidelijk uit waarom digitale ontwikkelingen plaatsvinden
Door als gemeente en organisaties in de stad in te zetten op een inclusieve digitale ruimte, wordt de toegang tot de digitale wereld gelijker verdeeld. Dit zorgt ervoor dat meer inwoners mee kunnen doen in de digitale wereld en kunnen profiteren van de positieve effecten van digitalisering, terwijl zij minder kwetsbaar zijn voor de negatieve effecten. Inzet op digitale toegang draagt hiermee bij aan betere kansen op gezondheid en helpt voorkomen dat bestaande gezondheidsverschillen verder toenemen.