Taal van de content
Nederlands

In verband met gezondheid 2026

In verband met gezondheid biedt de nieuwste inzichten in gezondheid en welzijn in Utrecht 

November 2026 | Met In verband met gezondheid (voorheen Utrechts Gezondheidsprofiel) brengen we de meest opvallende ontwikkelingen in gezondheid en welzijn in beeld én de factoren die dit beïnvloeden. Vier jaar geleden voelden de meeste Utrechters zich gezond.Tegelijk hadden we zorgen over mentale gezondheid en leefgewoonten. Ook vroegen we aandacht voor gezondheidsachterstanden en het sterke verband tussen problemen met geld, wonen en werk. Deze nieuwe rapportage laat zien dat het nog steeds goed gaat met de meeste Utrechters. Zo voelt 79% van de volwassenen zich gezond. Dit is vaker dan volwassenen in de andere G4-steden, de studentenstad Nijmegen en landelijk. De zorgen over verschillen in gezondheid, mentale gezondheid en leefgewoonten zijn echter gebleven. Ook vragen we aandacht voor belangrijke nieuwe zorgen.  

De kernpunten van In verband met gezondheid 2026 zijn: 

Gezondheid en welzijn van Utrechters is niet vanzelfsprekend, zeker niet in een groeiende, verdichtende stad en een veranderende samenleving. We zien dat:

  • inclusie, verbondenheid en sociale veiligheid afneemt;
  • gezond wonen sterk onder druk staat;
  • gezondheidsverschillen op jonge leeftijd ontstaan en groot blijven.  

Keuzes op basis van In verband met gezondheid

Gemeente Utrecht werkt samen met partners in de stad aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. In verband met gezondheid biedt inzichten vanuit onderzoek die helpen bij het maken van keuzes in beleid en uitvoering. Deze rapportage geeft bijvoorbeeld informatie voor het opstellen en/of monitoren van de nota Volksgezondheid, de Sociale visie Utrecht, de Ruimtelijke strategie Utrecht, de omgevingsvisie en uitvoeringsplannen van organisaties in de stad.  
Dit is belangrijk, want alleen samen maken we Utrecht de stad van Gezond Stedelijk leven voor Iederéén.

Leeftijdsaanduidingen in deze onderzoeksrapportage 

  • Kinderen: leerlingen in groep 7 of 8 van het basisonderwijs. Voor kinderen in andere leeftijdscategorieën vermelden we de leeftijd, bijvoorbeeld 1- en 2-jarigen.
  • Jongeren: leerlingen in de tweede of vierde klas van het voortgezet onderwijs.  
  • Jongvolwassenen: 16- tot en met 25-jarigen. 
  • Volwassenen: inwoners van 18 jaar en ouder, inclusief ouderen. 
  • Ouderen: inwoners van 65 jaar en ouder. 
  • Utrechters/inwoners: inwoners van alle leeftijden. 

Verandering in de samenleving en stad beïnvloeden gezondheid en welzijn van Utrechters 

Utrecht behoort tot de aantrekkelijkste steden om te wonen.Maar Utrecht kent grote verschillen in gezondheid en kansen op gezondheid. Door demografische en sociaal-culturele ontwikkelingen staat de gezondheid van inwoners en daarmee ook de brede welvaart onder druk. 

De samenleving verandert. De ongelijke, de hypernerveuze en de ongezonde samenleving zijn drie sociaal-culturele trends die het gezond samen leven van Utrechters beïnvloeden. In de ongelijke samenleving stapelen achterstanden bij bepaalde groepen, waardoor al bestaande verschillen vergroten.In de hypernerveuze samenleving zijn individuele waarden steeds belangrijker geworden, de druk op presteren steeds groter en het tempo in de samenleving steeds hoger. Toenemende digitalisering speelt hierin ook een rol. De mentale gezondheid staat mede door deze ontwikkelingen onder druk.In de ongezonde samenleving zorgen negatieve ontwikkelingen in de leefomgeving ervoor dat ongezond gedrag makkelijker is. Hierdoor komt de lichamelijke gezondheid ook onder druk te staan.  

Ook de stad verandert. Utrecht groeit en de bevolkingssamenstelling verandert. Tot 2045 komen er zo’n 100.000 inwoners bij. Deze groei wordt verwacht voor alle wijken en leeftijdsgroepen, met de sterkste groei in de groep 65-plussers. De groei vindt plaats binnen de stadsgrenzen. Dit zorgt dat Utrecht de komende jaren verdicht en steeds meer Utrechters per vierkante kilometer komen te wonen.Ook wordt verwacht dat nog meer Utrechters hbo- of wo-opgeleid zullen zijn, het gemiddelde inkomen van de Utrechtse bevolking verder toeneemt, de werkende middengroep verder ondervertegenwoordigd raakt en het aandeel inwoners met een niet-Nederlandse achtergrond toeneemt. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot een steeds meer gesegmenteerde bevolking.

Impact op gezondheid en welzijn. De ontwikkelingen in de samenleving hebben invloed op sociale relaties en sociale samenhang. Deze staan onder druk en dit werkt door in de gezondheid van Utrechters. De Utrechtse samenleving kan extra onder druk komen te staan bij een verdere ondervertegenwoordiging van de werkende middengroep. Daarnaast biedt Verdichten is een strategie om de groei van de stad op te vangen door meer bebouwing binnen bestaand stedelijk gebied toe te voegen. Vaak gaat dit samen met hoge dichtheid: veel inwoners of woningen per oppervlakte. van de stad zowel kansen (bijv. levendigheid) als risico’s (bijv. vermijdingsgedrag) voor ontmoeting. 
Ook in de fysieke leefomgeving hebben de ontwikkelingen impact op gezondheid en welzijn van Utrechters. Zo biedt de verdichting van de stad kansen doordat voorzieningen dichterbij liggen, waardoor bijvoorbeeld lopen en fietsen aantrekkelijker is. Maar er zijn ook risico’s door toenemende druk op de ruimte, bijvoorbeeld meer geluidshinder, hittestress en minder ruimte voor sportvelden. 
Daarnaast hebben de ontwikkelingen impact op (in)formele ondersteuning en zorg. In Utrecht stijgt de druk op ondersteuning en zorg door een toename van het aantal (oude) ouderen, langer zelfstandig wonen van ouderen, een toename van (ouderdoms)ziekten en krapte op de arbeidsmarkt. Deze toenemende druk op ondersteuning en zorg is geen typisch Utrechts probleem. Wel heeft Utrecht een aantal kenmerken die de druk verder kunnen vergroten, zoals relatief veel alleenwonende 75-plussers.  

Paragraaf 2.3 geeft inzicht in demografische en sociaal-culturele ontwikkelingen in Utrecht en hoe deze gezondheid van Utrechters beïnvloeden 

Zorgelijke afname van inclusie, verbondenheid en sociale veiligheid  

Het belang van een inclusieve en veilige sociale omgeving is groot.Iedereen wil zichzelf kunnen zijn, zich verbonden en veilig voelen. Het gevoel niet geaccepteerd te worden of niet veilig te zijn, heeft invloed op het welzijn van mensen. Deze gevoelens hebben ook impact op ontmoeten en leefgewoonten, bijvoorbeeld in de vorm van eenzaamheid en doordat mensen minder vaak naar buiten gaan om te wandelen of te spelen.  

De meeste Utrechters ervaren steun en een deel van de volwassenen zet zich in voor de gemeenschap. Dit kan zorgen voor meer verbondenheid, maar tegelijk signaleren we in deze rapportage zorgelijke ontwikkelingen in de sociale omgeving: 

  • Een afname van inclusie onder Kinderen uit groep zeven en acht van het regulier basisonderwijs. (zie onderstaande figuur), Jongeren uit de tweede en vierde klas van het regulier voortgezet onderwijs. en Volwassenen zijn inwoners van 18 jaar en ouder. Ouderen vallen hier ook onder..  
  • Een sterke toename in gevoel van (sociale) onveiligheid onder kinderen en volwassenen (zie onderstaande figuur).  
  • Het percentage Utrechtse volwassenen dat zich achtergesteld voelt in Nederland is in zes jaar anderhalf keer zo groot geworden: van 8% in 2019 naar 12% in 2025. 
  • Gestage toename van registraties van overlast van personen met onbegrepen gedrag en van dakloze mensen, bijvoorbeeld: toename van ruim 2.100 registraties tussen 2017 en 2025.

  • Een verdubbeling van het percentage zwaar belaste mantelzorgers onder volwassenen: van 13% in 2020 naar 26% in 2024. Ook landelijk en in de andere G4-steden is er een (lichte) toename van zwaar belaste mantelzorgers. 

     

Afname van inclusie onder kinderen en toename van onveiligheidsgevoelens onder kinderen en volwassenen 

Verschillende eerdere zorgen over verbondenheid blijven urgent: 

  • Ernstige eenzaamheid onder (jong)volwassenen blijft veel voorkomen. Bijna 1 op de 5 jongvolwassenen voelt zich bijvoorbeeld ernstig eenzaam. 
  • Utrechtse volwassenen hebben minder vaak contact met hun buren en familieleden. Bijvoorbeeld: 48% van de volwassenen had in 2018 wekelijks contact met buren, in 2024 was dat 37%. 

Meer weten over de sociale leefomgeving van Utrechters? Zie de paragraaf ‘Sociale leefomgeving’

Gezond wonen staat sterk onder druk 

Een gezonde woning en leefomgeving beschermen tegen gezondheidsrisico’s (denk aan verkoeling bij warm weer), dragen bij aan een goede mentale gezondheid (bijvoorbeeld toegankelijk kwalitatief groen), nodigen uit tot gezond leven (bijvoorbeeld bewegen en ontmoeten) en zijn aantrekkelijk om in te verblijven (is bijvoorbeeld sociaal veilig).  

De meerderheid van de Utrechters leeft in een gezonde woning en leefomgeving, maar we signaleren ongunstige ontwikkelingen in het binnenklimaat en de leefomgeving. 

  • Volwassenen geven drie keer zo vaak aan schimmel/vocht in hun woning te hebben dan voorheen: van 6% in 2010 naar 19% in 2024. Het gaat niet alleen om oude woningen, maar ook om nieuwe, goed geïsoleerde woningen waar de ventilatiesystemen niet goed gebruikt worden. De toename van schimmel in woningen geldt ook landelijk. 
  • Volwassenen ervaren veel hittestress. 22% kon in 2024 onvoldoende verkoeling vinden in huis of buiten. Utrechtse volwassenen kunnen moeilijker verkoeling vinden bij warm weer dan volwassenen landelijk en in verschillende andere steden.Inwoners uit Overvecht, de Binnenstad en Zuidwest vaker dan gemiddeld aan dat zij binnen of buiten onvoldoende verkoeling kunnen vinden bij warm weer.  
  • Er zijn ongunstige ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Meer volwassenen hebben vaak last van rommel en afval: van 32% in 2015 naar 44% in 2025. Het percentage kinderen dat hun buurt leuk vindt daalde van 79% in 2019 naar 72% in 2025.   
     

Verschillende zorgen die al bekend waren, blijven aandacht vragen: 

  • De luchtkwaliteit voldoet nog niet aan de WHO-advieswaarde, ondanks een sterke verbetering in de afgelopen 10 jaar. Tussen 2015 en 2024 daalde de concentratie stikstofdioxide van 28,5 µg/m3 naar 19,9 µg/m3, maar lag nog ruim boven de WHO-advieswaarde van 10 µg/m3. 
  • Verschillen tussen huurders en kopers van woningen zijn in 2024 groot (zie onderstaande figuur). Gezondheidsverschillen kunnen groter worden doordat huurders minder mogelijkheden hebben om hun woning klimaatbestendig te maken en er vaak achterstallig onderhoud is van huurwoningen. 
  • Uit landelijk onderzoek blijkt dat het woningtekort groot is.Dit heeft grote impact op het leven en welzijn van mensen en zorgt voor maatschappelijke problemen, zoals jongvolwassenen die niet uit huis kunnen en dakloosheid.  
    Nieuw is de toename van het aantal geregistreerde dak- en thuisloze mensen in Utrecht. Dit aantal is gestegen van 2.400 in 2022 naar 2.800 in 2025. Er is een sterke toename van dakloze EU-arbeidsmigranten. 
     

Percentage huurders/kopers dat… 

Paragraaf 3.3 geeft een uitgebreide beschrijving van de fysieke leefomgeving van Utrechters en de ontwikkelingen hierin

Gezondheidsverschillen ontstaan op jonge leeftijd en blijven groot

Uit In verband met gezondheid blijkt dat gezondheidsverschillen in Utrecht over het algemeen weinig veranderen. Net als landelijk en in Europa blijven deze verschillen groot en ook bij jonge Utrechters al te zien.Niet alle kinderen hebben een kansrijke start: op 3-jarige leeftijd hebben Utrechtse kinderen van ouders met basisonderwijs, vmbo, havo, vwo of mbo als laatst afgeronde afleiding bijvoorbeeld 1,8x meer kans om overgewicht te hebben dan kinderen van ouders met een hbo- of wo-opleiding. Overgewicht op jonge leeftijd is een sterke voorspeller van gezondheidsproblemen op latere leeftijd.Het verkleinen van gezondheidsverschillen vergt een lange adem. De ongelijkheid is ingewikkeld, waarbij verschillende onderliggende factoren elkaar beïnvloeden. Dit zijn geen individuele factoren, maar factoren van de samenleving als geheel, zoals bestaanszekerheid, voedselomgeving en leefomgeving.

Hoewel 79% van de volwassenen zich gezond voelt, is er een groep Utrechters met grote gezondheidsachterstand. Inwoners van Overvecht leven gemiddeld 13,9 jaar korter in goed ervaren gezondheid dan inwoners van Noordoost. De grootste gezondheidsachterstand zien we bij Utrechters: 

  • die moeite hebben met rondkomen; 
  • die basisonderwijs of vmbo als laatst afgeronde opleiding hebben; 
  • die eerste generatie-migrant zijn; 
  • die in een eenpersoonshuishouden wonen; 
  • die 65 jaar of ouder zijn en een niet-Europese migratieachtergrond en/of lage gezondheidsvaardigheden hebben. 

Inwoners met bovenstaande kenmerken bevinden zich vaker in een kwetsbare situatie. Een kwetsbare situatie ontstaat wanneer iemand twee of meer risicofactoren heeft en tegelijk over te weinig beschermende factoren beschikt om in zijn of haar basisbehoeften te voorzien. Hoe groter de stapeling van risicofactoren, zonder voldoende beschermende factoren, hoe groter het risico op een kwetsbare situatie. 

Gezondheidsverschillen naar wijken 

In de wijk Overvecht en de subwijken Kanaleneiland en Transwijk (in Zuidwest), Zuilen-Noord en -Oost (in Noordwest) en Nieuw Hoograven-Bokkenbuurt (in Zuid) wonen relatief meer Utrechters met kenmerken die hierboven werden beschreven.  Inwoners uit deze (sub)wijken staan al jaren op achterstand qua gezondheid. Voor het eerst zien we meer gezondheidsachterstanden bij inwoners uit Leidsche Rijn. Mogelijk komt dit doordat meer Utrechters met bovengenoemde kenmerken in deze wijk zijn gaan wonen.  

Als we inzoomen op vaccinatiegraad zien we grote en toenemende verschillen naar herkomst en wijk. Dit leidt tot toenemende gezondheidsverschillen tussen Utrechtse kinderen.  

Percentage Utrechtse 2-jarigen dat volledig gevaccineerd is, naar wijk 

Nieuwe zorgen

We hebben sinds de vorige onderzoeksrapportage nieuwe zorgen over mogelijk toenemende gezondheidsverschillen rond de volgende thema’s: 

  • De verwachte ongelijke bevolkingsgroei van Utrecht. Utrecht heeft op dit moment een relatief kleine vertegenwoordiging van inwoners met middeninkomens. Afhankelijk van de woningbouw kan deze groep nog kleiner worden.Het aantal inwoners met hbo- en wo-opleiding neemt verder toe en inwoners in een kwetsbare positie wonen vooral geconcentreerd in enkele wijken. Ontmoetingen tussen mensen met uiteenlopende achtergronden kunnen daardoor minder worden en maatschappelijke verschillen zichtbaarder.Als dat gebeurt, kan de sociale verbondenheid afnemen.  
  • De digitale ongelijkheid, omdat deze bestaande gezondheidsverschillen kan vergroten. Ouderen, mensen met basisonderwijs of vmbo, mensen met een lager inkomen, mindergeletterden en mensen in een kwetsbare situatie kunnen verder achteropraken door toenemende digitalisering. 
  • De sterke afname in beschikbaarheid van kraamzorg: van 40 uren per gezin in 2022 naar 33 uren medio 2024. Vooral in Overvecht, Zuidwest en Noordwest is minder kraamzorg beschikbaar dan in andere wijken. De afname in beschikbaarheid van kraamzorg speelt ook landelijk.  

Stabilisatie van gezondheidsverschillen naar rondkomen 

Tegelijk stabiliseren gezondheidsverschillen tussen mensen die wel en geen moeite hebben met rondkomen. Dit is een trendbreuk met eerdere jaren waarin deze verschillen steeds groter werden. Mogelijk komt dit doordat het aandeel inwoners met een hbo-/wo-opleiding groter is geworden binnen de groep mensen die moeite heeft met rondkomen en het aandeel met een vmbo-/mbo-opleiding kleiner is geworden. Daarnaast is in Utrecht veel inzet geweest op de groep die moeite heeft met rondkomen, om gelijke kansen van inwoners te vergroten. Paragraaf 2.2 gaat dieper in op de gezondheidsverschillen tussen Utrechters

Zorgen over mentale gezondheid en leefgewoonten blijven bestaan  

In de vorige onderzoeksrapportage signaleerden we zorgen over mentale gezondheid en leefgewoonten. Hoewel Utrechtse kinderen minder vaak faalangstige gevoelens hebben, laat In verband met gezondheid zien dat de mentale gezondheid van kinderen, jongeren, (jong)volwassenen en ouders onder druk blijft staan. Deze druk komt o.a. door een toenemende focus op het individu en prestatiedruk.  

Rond leefgewoonten zijn er twee verbeteringen: een toename in wekelijks sporten en voor het eerst een daling in percentage kinderen dat meer dan 2 uur per dag naar een beeldscherm kijkt. Tegelijk blijven verschillende zorgen over leefgewoonten bestaan. Bovendien is de sterke stijging van het percentage jongeren dat vapet nieuw: 

  • In 2023 vapet 6% van de jongeren wekelijks. 21% heeft ooit gevapet. Dit is vergelijkbaar met landelijke cijfers. Landelijk vapet 12% van de jongeren minstens één keer per maand. Dit is zorgelijk vanwege de giftige stoffen en nicotine in (damp van) vapes én omdat vapen de kans op het roken van tabakvergroot. In 2021 lag het percentage jongeren dat wekelijks vapete veel lager, namelijk op 1%. 
  • Slechts 59% van de volwassenen voldoet aan de beweegrichtlijn. Tussen 2018 en 2024 is er bovendien een daling van volwassenen die voldoende matig intensief bewegen. 
  • Overgewicht blijft een groot probleem: 12% van de 5-jarigen en 36% van de volwassenen heeft overgewicht.  
  • Veel kinderen, jongeren en (jong)volwassenen hebben nog steeds last van slaapproblemen en vermoeidheid: 42% van de jongeren is vaak moe. Stress en beeldschermgebruik voor het slapen hangen samen met slechter slapen. Niet goed slapen heeft een ongunstige impact op functioneren en gezondheid.  


Percentage volwassenen met overgewicht 

In paragraaf 2.1 wordt dieper ingegaan op de mentale gezondheid van Utrechters

Meer weten over leefgewoonten van Utrechters? Zie de paragraaf 'Leefgewoonten'

Utrechtse volwassenen zijn gezonder dan inwoners van andere grote steden en landelijk 

Utrechtse volwassenen voelen zich vaker gezond, sporten vaker en hebben minder vaak overgewicht dan volwassenen in de andere G4-steden en landelijk. Ook voelen zij zich minder vaak ernstig eenzaam en hebben ze minder vaak een hoog risico op een angststoornis of depressie dan inwoners van andere G4-steden. Een mogelijke verklaring is de bevolkingssamenstelling: relatief veel Utrechters hebben een afgeronde hbo- of wo-opleiding in vergelijking met inwoners van de andere G4-steden. Mensen met een hbo- of wo-opleiding zijn gemiddeld gezonder. Tegelijkertijd is het zorgelijk dat Utrechtse volwassenen over het algemeen vaker Wanneer vrouwen minsten één keer per week 4 glazen alcohol op een dag drinken. Bij mannen gaat het om 6 glazen alcohol op een dag van de week. en minder vaak verkoeling vinden bij warm weer dan landelijk en in de andere G4-steden.  

Publicaties