Voorwoord
'Gezond stedelijk leven voor iedereen'. Dat is de ambitie van Utrecht: een stad waarin iedere Utrechter, wie je ook bent en waar je ook woont, de kans krijgt om gezond op te groeien, te wonen, te werken en oud te worden. Om die ambitie waar te maken, is het belangrijk te weten hoe het gaat met de gezondheid en het welzijn van Utrechters en wat daar invloed op heeft. Daar helpt dit onderzoek bij.
De titel van deze onderzoeksrapportage, ‘In verband met gezondheid’, is bewust gekozen. Gezondheid en welzijn staan namelijk niet op zichzelf, maar hangen samen met tal van factoren. De rapportage brengt die verbanden in kaart en laat daarmee ook zien dat de cijfers en trends belangrijk zijn voor diverse groepen professionals. Professionals die ín de publieke gezondheidszorg werken, maar ook – en misschien wel minstens zo belangrijk - de professionals daarbuiten.
Lees de boodschap van de wethouder, programmamanager ontwikkelorganisatie Ruimte
en programmamanager Wijkalliantie+.
"Iedere Utrechter verdient de kans om gezond op te groeien en oud te worden. Om prettig te kunnen wonen, werken en leven, met fijne mensen om zich heen. Uit dit rapport blijkt dat dat in Utrecht – helaas – niet altijd het geval is. Gezondheid en welzijn zijn afhankelijk van je omstandigheden: waar je wieg heeft gestaan, welke opleiding je hebt gevolgd, waar je woont, hoe je sociale leefomgeving eruitziet. Wat we zien is dat gezondheidsverschillen vaak al op jonge leeftijd ontstaan, en een leven lang groot blijven. Ook brede maatschappelijke ontwikkelingen spelen een rol. Denk aan de gevolgen van een sterkere nadruk op presteren, de digitalisering, vergrijzing, de inflatie, de krapte op de woningmarkt of de toenemende polarisatie. Sommige (groepen) mensen worden daar harder door geraakt dan anderen.
Dat mensen minder gezond zijn door de omstandigheden waarin ze leven, is niet rechtvaardig. Utrecht is de stad van Sint-Maarten, van het omzien naar elkaar. Dit betekent dat we ongelijk investeren voor gelijke kansen. We hebben oog voor iedereen, en zetten een stap extra voor de mensen die het zonder onze hulp moeilijk redden. Denk bijvoorbeeld aan de pilot met gratis kraamzorg, aan gezonde maaltijden op scholen en onze inzet om de vaccinatiegraad te verhogen.
Met alleen betere zorg lossen we de problemen niet op. Want vooral de keuzes die wij als gemeente maken over onderwijs, bestaanszekerheid, wonen, buurten of wijken hebben invloed op de gezondheid van Utrechters. Daarom werken we vanuit ‘health in all policies’: we wegen gezondheid en welzijn mee in álle beleidskeuzes die we maken.
Dit rapport ligt er dankzij alle Utrechters die hun ervaringen deelden en de professionals en onderzoekers. Veel dank daarvoor. Het rapport laat zien dat we voor flinke uitdagingen staan. Voor ons zijn de onderzoeksresultaten een belangrijke basis voor toekomstige beleidskeuzes, voor de nieuwe gezondheidsnota die in 2027 verschijnt, voor de Omgevingsvisie en voor gesprekken met het Rijk. Want werken aan bestaanszekerheid, een gezonde leefomgeving en sociale kracht kunnen we als stad niet alleen. Als we de gezondheidsverschillen écht willen verkleinen, moet dat met steun vanuit Den Haag.”
Programmamanager ontwikkelorganisatie Ruimte Rick Meijer:
"Utrecht groeit. En dat levert grote opgaven op voor het fysieke domein. Woningbouw, economie en bereikbaarheid staan volop in de aandacht, maar om een prettige, fijne en leefbare stad te blijven zijn maatschappelijke voorzieningen, groen en sport net zo belangrijk. Daarom sturen we op groeien in balans.
Dankzij ‘In verband met gezondheid’ zien we hoe de groei van de stad gezondheid beïnvloedt. Van daaruit zoeken we invalshoeken om in ruimtelijke ontwikkelingen de gezondheidseffecten zo goed mogelijk mee te nemen. Een goed voorbeeld daarvan is de sociale basis in Beurskwartier. In de plannen is extra aandacht besteed aan het faciliteren van ontmoeting in zowel de gebouwen als de openbare ruimte. Het doel is om anonimiteit te voorkomen en gemeenschapsvorming te stimuleren.
De uitdaging voor toekomstige verstedelijking ligt in de vraag hoe we zo gezond mogelijk kunnen verdichten. De komende tijd onderzoeken we hoe dit op het niveau van de stad als geheel kunnen toepassen, om mee te kunnen nemen in de Omgevingsvisie Utrecht 2050.”
Programmamanager Wijkalliantie+ Marja de Weerd:
"Gezondheid en welzijn zijn het resultaat van alles wat inwoners dagelijks ervaren. Wat inwoners nodig hebben, raakt vaak meerdere domeinen tegelijk. Daarom werken organisaties uit de sociale basis, zorg en ondersteuning binnen de Wijkalliantie+ samen aan de opgaven die er in de wijk echt toe doen.
Duurzame verbetering begint met een gedeeld beeld van wat er speelt. Samen met ervaringen van inwoners, professionals en signalen uit de wijk laten cijfers zien welke groepen of buurten extra aandacht nodig hebben en waar gezamenlijke inzet het meeste verschil kan maken. Na duiding van de cijfers met bewoners en professionals koos het regieteam Zuid voor de opgave ‘Stress en veerkracht van volwassenen in Nieuw-Hoograven. Aanvullende data scherpten deze aan tot 'Meer verbondenheid, sociale steun en inclusie om veerkracht te versterken en stress te verminderen'.
'In verband met Gezondheid' biedt hiervoor een belangrijke basis. Met de inzichten op wijkniveau bepalen we gezamenlijk waar de grootste uitdagingen liggen, kiezen we wat als eerste aandacht vraagt en werken we aan een gerichte, kennisgedreven aanpak.
Zo blijven we scherp op de vraag of we daadwerkelijk bijdragen aan betere gezondheid en meer kwaliteit van leven voor Utrechters."