Fysieke leefomgeving
Een gezonde woning en leefomgeving beschermt tegen gezondheidsrisico’s. Zo biedt een gezonde woning verkoeling bij warm weer en heeft een gezonde leefomgeving een goede luchtkwaliteit en beperkte geluidshinder. Daarnaast dragen zij bij aan een goede mentale gezondheid, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van toegankelijk en kwalitatief groen. Een gezonde leefomgeving nodigt bovendien uit tot gezond gedrag, zoals bewegen en elkaar ontmoeten. Ook is een gezonde leefomgeving aantrekkelijk om in te verblijven, doordat deze bijvoorbeeld sociaal veilig en schoon is.
De luchtkwaliteit is verbeterd, maar ligt nog boven de WHO-advieswaarden
De luchtkwaliteit in Utrecht is de afgelopen 10 jaar sterk verbeterd.De jaargemiddelde concentraties van stikstofdioxide en fijnstof zijn vanaf 2015 tussen de 20% en 30% gedaald. Tussen 2015 en 2024 daalde de concentratie stikstofdioxide bijvoorbeeld van 28,5 µg/m3 naar 19,9 µg/m3. De concentraties roet zijn met meer dan 60% afgenomen. Dit komt vooral door de toepassing van roetfilters. Toch voldoet de luchtkwaliteit nog niet aan de WHO-advieswaarden (voor stikstofdioxide is dit 10 µg/m3). Een goede luchtkwaliteit is belangrijk. In Nederland wordt 3,5% van de ziektelast veroorzaakt door een slechte luchtkwaliteit.Wegverkeer is in Utrecht een belangrijke bron van luchtverontreiniging. De gemeente heeft vooral invloed op regels voor lokale wegen, zoals de milieuzone in het centrum. De invloed op rijkswegen is zeer beperkt.
Veel meer schimmel in woningen
De meerderheid van de Utrechters leeft in een gezonde woning, maar we signaleren wel een verdriedubbeling van schimmel/vocht in woningen. In 2010 gaf 6% van de Utrechtse volwassenenInwoners van 18 jaar en ouder. aan schimmel/vocht te hebben in hun woning, dat is in 2024 19%. Het gaat hierbij niet alleen om oude woningen, maar ook om nieuwe, goed geïsoleerde woningen waar de ventilatiesystemen niet goed gebruikt worden. Ook kan het zijn dat mensen door de energiecrisis minder stoken en ventileren. Hierdoor wordt de kans op schimmelvorming groter. Landelijk is er ook een toename van schimmel in woningen.Schimmel is ongezond en kan leiden tot nieuwe gezondheidsklachtenof bestaande gezondheidsklachten, zoals astma en allergieën,verergeren.
Ruim één op de vijf Utrechters heeft hittestressAls iemand onvoldoende verkoeling kan vinden binnenshuis of buiten.
Maar liefst 22% van de volwassenen kon in 2024 onvoldoende verkoeling vinden binnenshuis of buiten bij een lange periode van warm weer. In 2022 was dit nog 19%. Utrechtse volwassenen kunnen moeilijker verkoeling vinden bij warm weer dan volwassenen in Amsterdam, Den Haag, Nijmegen en landelijk.Vooral versteende buurten zijn zogenaamde hitte-eilanden,waar warmte langer blijft hangen. In Utrecht is dat met name het geval in de Binnenstad en de omliggende buurten. Inwoners uit Overvecht, de Binnenstad en Zuidwest vaker dan gemiddeld aan dat zij binnen of buiten onvoldoende verkoeling kunnen vinden bij warm weer. Onvoldoende verkoeling zorgt voor fysieke en mentale gezondheidsklachten en kan leiden tot vroeggeboorteen oversterfte, vooral bij kwetsbare groepen.Dit is extra zorgelijk omdat er steeds vaker hittegolven zijn als gevolg van klimaatverandering.
Hittestress komt vaker voor bij huurders en bewoners van nieuwbouwwoningen. Door goede isolatie van nieuwbouwwoningen is het lastiger warmte eruit te krijgen. Uit onderzoekvan verschillende GGD’en blijkt dat ouderenInwoners van 65 jaar en ouder. met een kwetsbare gezondheid vaker moeite hebben om verkoeling te vinden, terwijl zij juist grotere kans hebben op negatieve gezondheidseffecten van hittestress.
Grote verschillen tussen huurders en kopers
Uit landelijken Utrechts onderzoek blijkt dat er grote verschillen zijn in hoe gezond de woningen van huurders en kopers zijn. Zowel hittestress als schimmel/vocht komt vaker voor bij huurwoningen, in het bijzonder particuliere huur. Daarnaast zijn huurders minder vaak tevreden over hun woning dan kopers.Gezondheidsverschillen tussen huurders en kopers kunnen groter worden doordat huurders minder mogelijkheden hebben om hun woning klimaatbestendig te maken en er vaak achterstallig onderhoud is van huurwoningen.
Percentage huurders/huiseigenaren dat…
Ongunstige ontwikkelingen in de leefomgeving
Hoewel de meeste Utrechters hun leefomgeving positief beoordelen, zijn er diverse ongunstige ontwikkelingen:
- Meer volwassenen hebben vaak last van rommel en afval: van 32% in 2015 naar 44% in 2025. Vooral in Overvecht, Zuidwest, Binnenstad en Noordwest hebben zij vaak last van rommel/afval.
- Bijna vier op de tien heeft vaak overlast van lawaai. Volwassenen ervaren vooral verkeerslawaai en overlast van buren. Dit vraagt extra aandacht in een groeiende, verdichtende stad.
Percentage inwoners dat vaak lawaai (van verkeer, bedrijven of overig) ervaart per wijk
- Tevredenheid over het park in de buurt is onder volwassenen afgenomen. Na een piek in 2021 (75%) is het gedaald naar 69% in 2025. Dit is ook lager dan in 2015, toen 71% nog tevreden was met het park in de buurt. Vooral in Zuidwest en Binnenstad is de tevredenheid laag.
- KinderenKinderen uit groep zeven en acht van het regulier basisonderwijs. vinden hun buurt steeds minder vaak leuk: van 79% in 2019 naar 72% in 2025. Deze daling is vooral te zien in Noordwest en Zuidwest. 57% van de kinderen in groep 7 en 8 vinden buitenspeelplekken leuk. Dit geldt minder vaak voor kinderen in Vleuten-De Meern.
Impact van de krappe woningmarkt op het welzijn van inwoners
Uit landelijk onderzoek blijkt dat er grote ongelijkheid is in kansen op een woning. Jongeren, inwoners met een laag inkomen en inwoners met een migratieachtergrond hebben minder kansen. Jongvolwassenen blijven bijvoorbeeld noodgedwongen langer thuis wonen.Door de woningkrapte stagneert ook de uitstroom uit de maatschappelijke opvang en zijn er zeer beperkt mogelijkheden voor ‘housing first’ voor dakloze mensen.Daarnaast worden levensbeslissingen en -fasen beïnvloedt door de woningkrapte, zoals het krijgen van kinderen,na een scheiding soms gedwongen blijven samenwonenen niet kunnen verhuizen naar een levensloopbestendige woning.
Door de woningkrapte zijn de (particuliere) prijzen voor een woning hoog en zijn er soms onveilige situaties met huurbazen.Te klein wonen door een vastgelopen woningmarkt heeft een negatieve impact op de mentale gezondheid van het gezin en verkleint de kansen van opgroeiende kinderen.
Uit Utrechts onderzoekblijkt bovendien dat het middensegment op de woningmarkt extra schaars is geworden. Afhankelijk van de groei van de stad kan deze schaarste verder toenemen, waardoor inwoners met middeninkomens steeds moeilijker een passende en betaalbare woning kunnen vinden.
Meer weten over de impact van de groei van Utrecht? Zie de paragraaf De veranderende stad en samenleving: impact op gezondheid en welzijn.
Toename van aantal dakloze mensen in Utrecht
Het aantal dakloze mensen in Utrecht is toegenomen van 2.400 in 2022 naar 2.800 in 2025. De toename zien we vooral bij mensen die geen aanspraak kunnen maken op Wmo-voorzieningen, zoals 24-uursopvang. We zien een sterke toename van dakloze EU-arbeidsmigranten.Daarnaast is tijdens de koudweerperiode 2025-2026 een toename van het aantal ongedocumenteerde mensen gezien.Het aantal dakloze mensen is waarschijnlijk een onderschatting, omdat het alleen gaat om mensen die geregistreerd staan. Eind 2026 komen cijfers beschikbaar op basis van de Ethos-telling, waarin ook niet geregistreerde dakloze mensen zijn meegeteld.
Dakloosheid heeft veel impact op de gezondheid en het welzijn van de mensen zelf en op de samenleving. Mensen zonder dak of thuis gaan gemiddeld 14-16 jaar eerder dood dan andere mensen en overlijden vaak aan een niet-natuurlijke oorzaak.Ook vraagt dakloosheid veel capaciteit van de politie in verband met overlastmeldingen. Het aantal geregistreerde overlastmeldingen van dak- en thuisloze mensen bij de politie steeg van 1.018 in 2017 naar 2.579 in 2025.
Aantal Utrechtse dakloze mensen bekend in registraties
Meer weten over overlast in Utrecht? Zie de paragraaf Sociale leefomgeving.