Gezondheidsverschillen ontstaan op jonge leeftijd en blijven groot
Uit In verband met gezondheid blijkt dat gezondheidsverschillen in Utrecht over het algemeen weinig veranderen. Net als landelijk en in Europa blijven deze verschillen groot en ook bij jonge Utrechters al te zien.Niet alle kinderen hebben een kansrijke start: op 3-jarige leeftijd hebben Utrechtse kinderen van ouders met basisonderwijs, vmbo, havo, vwo of mbo als laatst afgeronde afleiding bijvoorbeeld 1,8x meer kans om overgewicht te hebben dan kinderen van ouders met een hbo- of wo-opleiding. Overgewicht op jonge leeftijd is een sterke voorspeller van gezondheidsproblemen op latere leeftijd.Het verkleinen van gezondheidsverschillen vergt een lange adem. De ongelijkheid is ingewikkeld, waarbij verschillende onderliggende factoren elkaar beïnvloeden. Dit zijn geen individuele factoren, maar factoren van de samenleving als geheel, zoals bestaanszekerheid, voedselomgeving en leefomgeving.
Hoewel 79% van de volwassenen zich gezond voelt, is er een groep Utrechters met grote gezondheidsachterstand. Inwoners van Overvecht leven gemiddeld 13,9 jaar korter in goed ervaren gezondheid dan inwoners van Noordoost. De grootste gezondheidsachterstand zien we bij Utrechters:
- die moeite hebben met rondkomen;
- die basisonderwijs of vmbo als laatst afgeronde opleiding hebben;
- die eerste generatie-migrant zijn;
- die in een eenpersoonshuishouden wonen;
- die 65 jaar of ouder zijn en een niet-Europese migratieachtergrond en/of lage gezondheidsvaardigheden hebben.
Inwoners met bovenstaande kenmerken bevinden zich vaker in een kwetsbare situatie. Een kwetsbare situatie ontstaat wanneer iemand twee of meer risicofactoren heeft en tegelijk over te weinig beschermende factoren beschikt om in zijn of haar basisbehoeften te voorzien. Hoe groter de stapeling van risicofactoren, zonder voldoende beschermende factoren, hoe groter het risico op een kwetsbare situatie.
Gezondheidsverschillen naar wijken
In de wijk Overvecht en de subwijken Kanaleneiland en Transwijk (in Zuidwest), Zuilen-Noord en -Oost (in Noordwest) en Nieuw Hoograven-Bokkenbuurt (in Zuid) wonen relatief meer Utrechters met kenmerken die hierboven werden beschreven. Inwoners uit deze (sub)wijken staan al jaren op achterstand qua gezondheid. Voor het eerst zien we meer gezondheidsachterstanden bij inwoners uit Leidsche Rijn. Mogelijk komt dit doordat meer Utrechters met bovengenoemde kenmerken in deze wijk zijn gaan wonen.
Als we inzoomen op vaccinatiegraad zien we grote en toenemende verschillen naar herkomst en wijk. Dit leidt tot toenemende gezondheidsverschillen tussen Utrechtse kinderen.
Percentage Utrechtse 2-jarigen dat volledig gevaccineerd is, naar wijk
Nieuwe zorgen
We hebben sinds de vorige onderzoeksrapportage nieuwe zorgen over mogelijk toenemende gezondheidsverschillen rond de volgende thema’s:
- De verwachte ongelijke bevolkingsgroei van Utrecht. Utrecht heeft op dit moment een relatief kleine vertegenwoordiging van inwoners met middeninkomens. Afhankelijk van de woningbouw kan deze groep nog kleiner worden.Het aantal inwoners met hbo- en wo-opleiding neemt verder toe en inwoners in een kwetsbare positie wonen vooral geconcentreerd in enkele wijken. Ontmoetingen tussen mensen met uiteenlopende achtergronden kunnen daardoor minder worden en maatschappelijke verschillen zichtbaarder.Als dat gebeurt, kan de sociale verbondenheid afnemen.
- De digitale ongelijkheid, omdat deze bestaande gezondheidsverschillen kan vergroten. Ouderen, mensen met basisonderwijs of vmbo, mensen met een lager inkomen, mindergeletterden en mensen in een kwetsbare situatie kunnen verder achteropraken door toenemende digitalisering.
- De sterke afname in beschikbaarheid van kraamzorg: van 40 uren per gezin in 2022 naar 33 uren medio 2024. Vooral in Overvecht, Zuidwest en Noordwest is minder kraamzorg beschikbaar dan in andere wijken. De afname in beschikbaarheid van kraamzorg speelt ook landelijk.
Stabilisatie van gezondheidsverschillen naar rondkomen
Tegelijk stabiliseren gezondheidsverschillen tussen mensen die wel en geen moeite hebben met rondkomen. Dit is een trendbreuk met eerdere jaren waarin deze verschillen steeds groter werden. Mogelijk komt dit doordat het aandeel inwoners met een hbo-/wo-opleiding groter is geworden binnen de groep mensen die moeite heeft met rondkomen en het aandeel met een vmbo-/mbo-opleiding kleiner is geworden. Daarnaast is in Utrecht veel inzet geweest op de groep die moeite heeft met rondkomen, om gelijke kansen van inwoners te vergroten.
Paragraaf 2.2 Gezondheidsverschillen gaat dieper in op de gezondheidsverschillen tussen Utrechters.
Utrechtse volwassenen zijn gezonder dan inwoners van andere grote steden en landelijk
Utrechtse volwassenen voelen zich vaker gezond, sporten vaker en hebben minder vaak overgewicht dan volwassenen in de andere G4-steden en landelijk. Ook voelen zij zich minder vaak ernstig eenzaam en hebben ze minder vaak een hoog risico op een angststoornis of depressie dan inwoners van andere G4-steden. Een mogelijke verklaring is de bevolkingssamenstelling: relatief veel Utrechters hebben een afgeronde hbo- of wo-opleiding in vergelijking met inwoners van de andere G4-steden. Mensen met een hbo- of wo-opleiding zijn gemiddeld gezonder. Tegelijkertijd is het zorgelijk dat Utrechtse volwassenen over het algemeen vaker zwaar drinkenWanneer vrouwen minsten één keer per week 4 glazen alcohol op een dag drinken. Bij mannen gaat het om 6 glazen alcohol op een dag van de week. en minder vaak verkoeling vinden bij warm weer dan landelijk en in de andere G4-steden.