Inleiding en leeswijzer

Een veranderende samenleving en stad heeft impact op gezondheid en welzijn

We leven in een tijd waarin veel verandert. Het tempo van de samenleving ligt bijvoorbeeld steeds hoger en de digitalisering zet verder door. Ook de stad verandert: Utrecht groeit binnen de stadsgrenzen waardoor er steeds meer Utrechters per vierkante kilometer wonen. Bovendien groeien niet alle inwonersgroepen even hard. Deze ontwikkelingen hebben impact op de gezondheid en het welzijn van Utrechters. Welke ontwikkelingen zijn zorgelijk en waar liggen kansen? Welke inwoners worden hier het sterkst door geraakt? Om deze vragen te beantwoorden brengt In verband met gezondheid 2026 de gezondheid en het welzijn van Utrechters in beeld.

De onderzoeksrapportage In verband met gezondheid wordt elke vier jaar gepubliceerd op de Volksgezondheidsmonitor Utrecht (VMU). Deze rapportage, die voorheen het Utrechts Gezondheidsprofiel werd genoemd, geeft inzicht in:

de huidige gezondheid en welzijn van Utrechters en factoren die dit beïnvloeden;
ontwikkelingen in de afgelopen jaren;
belangrijke opgaven voor de komende jaren.

De naam In verband met gezondheid is gekozen, omdat gezondheid niet op zichzelf staat.
Gezondheid hangt samen met bijvoorbeeld de fysieke leefomgeving, de sociale leefomgeving, werk en inkomen. We kunnen gezondheidsverschillen daarom alleen begrijpen en verkleinen als we deze verbanden zichtbaar maken en over de grenzen van domeinen en organisaties heen samenwerken aan gelijke kansen voor iedereen.

Aandachtspunten van vier jaar geleden blijven en er zijn nieuwe zorgen

Vier jaar geleden voelden de meeste Utrechters zich gezond. Dat is nog steeds zo. Tegelijk hadden we zorgen over mentale gezondheid en leefgewoonten. Ook vroegen we aandacht voor het sterke verband tussen problemen met geld, wonen en werk en gezondheidsachterstanden. In verband met gezondheid 2026 laat zien dat deze zorgen zijn gebleven, maar vraagt vooral ook aandacht voor belangrijke nieuwe opgaven.

Tegelijk met In verband met gezondheid komen onderstaande twee VMU-specials uit. Dit zijn verdiepingen over actuele thema’s:

De hoofdconclusies en opgaven uit de VMU-specials zijn in deze rapportage opgenomen.

Keuzes in beleid en uitvoering op basis van In verband met gezondheid

De inzichten uit In verband met gezondheid 2026 ondersteunen de ontwikkeling en monitoring van beleid, waaronder:

Ook bieden zij aanknopingspunten voor de uitvoeringspraktijk van organisaties in de stad. Gelijktijdig met deze rapportage verschijnt een raadsbrief waarin staat beschreven wat de uitkomsten betekenen voor gemeentelijk beleid en uitvoering. Want alleen door samen te werken aan de omstandigheden waarin mensen opgroeien, wonen, werken en leven, kunnen we gezondheidsverschillen verkleinen en bijdragen aan een gezond stedelijk leven voor iedereen.

Leeswijzer

In verband met gezondheid 2026 is opgebouwd volgens het Utrechts gezondheidsmodel. Dit model laat zien welke onderliggende factoren gezondheid beïnvloeden. Sommige factoren staan dicht bij de inwoner en beïnvloeden direct de gezondheid. Dit zijn de persoonsgebonden kenmerken (groene laag) en de leefomstandigheden (blauwe laag) in het model. Andere factoren beïnvloeden indirect de gezondheid, omdat ze zorgen voor verschillen in kansen op gezondheid. Dit zijn factoren vanuit de sociaaleconomische positie (donkerblauwe laag) en de maatschappelijke, economische en politieke context (paarse laag).

In hoofdstuk 2 beschrijven we de gezondheid en het welzijn van Utrechters. We gaan hierbij dieper in op gezondheidsverschillen en hoe de veranderende en groeiende stad invloed heeft op gezondheid en welzijn.
Naar H2: Gezondheid en Welzijn

In hoofdstuk 3 beschrijven we de factoren die van invloed zijn op gezondheid: leefgewoonten, sociale leefomgeving, fysieke leefomgeving, ondersteuning en zorg, en rondkomen en werk.
Naar H3: Oorzaken van (on)gezondheid en welzijn

In hoofdstuk 4 staat de informatie waarop In verband met gezondheid is gebaseerd.
Naar H4: Methoden

Voorwoord

Gezondheid en welzijn