Image
Taal van de content
Nederlands

Sociale leefomgeving

Het belang van een inclusieve en veilige sociale omgeving is groot.Iedereen wil zichzelf kunnen zijn, zich verbonden en veilig voelen. Het gevoel niet geaccepteerd te worden of niet veilig te zijn heeft invloed op het welzijn van mensen. Deze gevoelens hebben ook impact op ontmoeten en leefgewoonten, bijvoorbeeld op eenzaamheid en niet naar buiten gaan om te wandelen of buiten te spelen. Verdichting van de stad kan ontmoeting stimuleren, maar als de drukte te veel toeneemt worden rust en stilte schaarser. Daardoor krijgen mensen eerder de neiging anderen te mijden.  

De meeste Utrechters ervaren steun en een deel zet zich in voor de gemeenschap

Ruim negen op de tien Utrechters van 18 jaar en ouder voelt zich gezien door anderen. 40% doet vrijwilligerswerk. Dit is meer dan in de andere G4-steden, maar minder dan landelijk.Oudere Utrechters lijken in 2025 meer betrokken en actief dan in 2023. Op sociale samenhang, meedoen en vrijwilligerswerk scoren zij in 2025 positiever. Een ruime meerderheid van de volwassenen (71%) geeft aan dat over het algemeen de meeste mensen wel te vertrouwen zijn. Dit is sinds 2019 stabiel. Ook landelijk onderzoek laat zien dat het vertrouwen in elkaar hoog is, hoewel het de afgelopen jaren iets is afgenomen.  

Veruit de meeste kinderen, jongeren en jongvolwassenen ervaren steun:

  • 86% van de kinderen ervaart steun van vrienden.
  • 95% van de jongeren kan bij iemand terecht als diegene ergens mee zit.
  • 91% van de jongvolwassenen geeft aan bij iemand terecht te kunnen bij een probleem.

Ernstige eenzaamheid van (jong)volwassenen blijft aandacht vragen

Iemand kan zich eenzaam voelen doordat diegene mensen om zich heen mist (sociale eenzaamheid) of doordat diegene hecht sociaal contact mist (emotionele eenzaamheid).19% van de jongvolwassenen en 13% van de Inwoners van 18 jaar en ouder. in Utrecht is ernstig eenzaam. Dit blijft stabiel. Inwoners van 16 tot en met 25 jaar. en 18-64-jarigen zijn minder vaak ernstig eenzaam dan in de andere G4-steden.Van de leden van Meetellen is een onderzoeksbureau voor én door mensen die wat extra ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld omdat ze langdurig werkloos zijn, psychische of lichamelijke problemen hebben, in de schulden zitten of eenzaam zijn. is 45% ernstig eenzaam. Matige eenzaamheid onder (jong)volwassenen is afgelopen jaren afgenomen. Studenten die alleen of bij hun ouders wonen zijn veel vaker eenzaam dan studenten die met anderen samenwonen. Studenten die alleen of bij hun ouders wonen zijn veel vaker eenzaam dan studenten die met anderen samenwonen.  

Volwassenen hebben steeds minder vaak contact met hun buren en familieleden. 48% had in 2018 wekelijks contact met buren, in 2024 is dat 37%. Vooral in Noordwest, Binnenstad en Zuidwest hebben volwassenen minder contact met buren. Het percentage Utrechters dat wekelijks contact heeft met familie is gedaald van 80% in 2020 naar 71% in 2024. Dit percentage is nog niet eerder zo laag geweest.  

Zorgelijke afname inclusie en toename van onveiligheid onder kinderen, jongeren en volwassenen

Zowel onder Leerlingen uit groep 7 en 8 van de basisschool en leerlingen van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. als volwassenen in Utrecht is er een zorgelijke afname van inclusie:

  • Kinderen en jongeren geven vaker aan gepest te worden. In 2019 is 14% van de Leerlingen van groep 7 en 8 van de basisschool. op school gepest, in 2025 is dit gestegen naar 22%. Tussen 2019 en 2023 is er ook een stijging in online pesten onder kinderen en jongeren. Deze stijging geldt ook voor jongeren in de andere G4-steden, verschillende studentensteden en landelijk. Gepest worden heeft impact op hun welzijn, leerprestaties (schooluitval) en mentale gezondheid.

Het percentage kinderen en jongeren dat wel eens gepest is op school neemt toe

Infogram URL
  • Jongeren vinden homoseksualiteit veel vaker verkeerd. Dit is gestegen van 6% in 2019 naar 20% in 2023. Jongens, jongeren met een buitenlandse herkomst en jongeren op het vmbo vinden homoseksualiteit vaker verkeerd. In Amsterdam is ook een sterke afname van jongeren die homoseksualiteit normaal vinden tussen 2021 en 2023.Uit het landelijke HBSC-onderzoekblijkt is er tussen 2021 en 2025 een sterke afname te zijn in een positieve houding ten op zichte van homoseksualiteit.
  • Het percentage volwassenen dat aangeeft gediscrimineerd te zijn is licht gestegen, van 19% in 2023 naar 21% in 2025. In de andere G4-steden en landelijk is er ook een stijging in discriminatie.
  • Uit onderzoek van PINKPANEL onder lhbtiqa+ personen in de provincie Utrecht blijkt dat transvrouwen en non-binaire inwoners het vaakst discriminatie en onveiligheid ervaren.
  • Het percentage Utrechtse volwassenen dat zich achtergesteld voelt in Nederland is 1,5x zo groot geworden: van 8% in 2019 naar 12% in 2025.

Ruim driekwart van het Utrechtse bewonerspanel voelt zich verantwoordelijk om bij te dragen aan een inclusievere samenleving. Dit willen ze vooral doen door te reflecteren op hun eigen vooroordelen en hun gedrag aan te passen, anderen aan te spreken op gedrag en te luisteren naar ervaringen van mensen die uitsluiting ervaren.

Uit duidingsgesprekken en literatuur komen de volgende mogelijke oorzaken van de afname in inclusie naar voren:  

  • Sociale media. Bijvoorbeeld doordat online gedrag lastig controleerbaar is door ouders, het sociale dynamieken zichtbaarder maakt en vanwege het risico om in een fuik van discriminerend gedachtengoed te komen.  
  • Het politieke klimaat. Professionals menen dat bepaalde uitspraken van politici, al dan niet herhaald door ouder(s) of via sociale media, een negatief en polariserend effect hebben op hoe de jeugd kijkt naar bepaalde bevolkingsgroepen en verschillen tussen mensen.
  • De gescheiden werelden naar welvaart en herkomst waarin mensen zich bevinden.
  • De coronacrisis. Sinds de coronacrisis is er meer sprake van polarisatie en wantrouwen tussen groepen en volgens professionals lijken mensen minder goed te weten hoe je sociaal met elkaar omgaat.
  • ”Regenboogmoeheid”. Mensen kunnen verzadigd raken door de aandacht voor de lhbtiqa+-gemeenschap, zoals regenboogsymbolen en bewustwordingsdagen.Inzet op lhbtiqa+ acceptatie en het normaliseren van Iemands innerlijke genderbeleving van zich non-binair, vrouw, man of een ander gender ervaren. (bron: Movisie) kan er daarnaast voor zorgen dat andere groepen zich niet gehoord voelen.

De afname van inclusie en sociale veiligheid is extra zorgelijk vanwege de verdichting van de stad, omdat stenen nog geen buurt maken.Hiermee wordt bedoeld dat door nieuwe buurten neer te zetten of nieuwbouw in bestaande buurten, de nieuwe bewoners nog niet automatisch samen een gemeenschap vormen.

Naast de afname in inclusie is er ook een toename van (sociale) onveiligheid in Utrecht. Dit geldt zowel voor het subjectieve veiligheidsgevoel als feitelijke criminaliteit. Zowel bij kinderen als volwassenen zien we ongunstige ontwikkelingen:  

  • Kinderen voelen zich vaker wel eens onveilig op of rond school. Dit is gestegen van 18% in 2019 naar 24% in 2025. Kinderen in Overvecht voelen zich vaker dan gemiddeld wel eens onveilig op of rond school: ruim drie op de tien.
  • Volwassenen voelen zich vaker wel eens onveilig in de eigen buurt. Dit gold voor 30% in 2021 en is gestegen naar 37% in 2025. Deze stijging is er ook in onveiligheidsgevoelens in het algemeen. Volwassenen uit Kanaleneiland, Overvecht en Binnenstad voelen zich vaker onveilig in hun eigen buurt dan volwassenen in Utrecht gemiddeld. Vrouwen voelen zich onveiliger dan mannen en dit verschil is groter geworden tussen 2021 en 2025. Vrouwen tussen de 18 tot en 30 jaar voelen zich het vaakst onveilig. Ook landelijk is er een toename van onveiligheidgevoelens.

Percentage volwassenen dat zich wel eens onveilig voelt in de eigen buurt, naar wijk 

Infogram URL
  • Ervaren straatintimidatie neemt toe van 31% in 2021 naar 38% in 2025.
  • Tussen 2017 en 2025 zijn het aantal politieregistraties van overlast van personen met onbegrepen gedrag (+188%; van 2.162 naar 6.233) en de overlast van dakloze mensen (+155%; van 1.018 naar 2.579) gestaag toegenomen. De overlast door alcohol en drugs nam in die periode ook toe (+52%). De totale overlast in Utrecht was na een eerdere stijging stabiel tussen 2021 en 2024, maar steeg weer tussen 2024 en 2025 met 20% naar ruim 17.500 politieregistraties.
  • Er is een toename van de totale geregistreerde criminaliteit van 10% tussen 2024 en 2025 (van 25.196 naar 27.831). Deze ontwikkeling wijkt af van de andere G4-steden: In Rotterdam en Amsterdam daalt de totale geregistreerde criminaliteit in 2025, landelijk is het stabiel en Den Haag laat een toename zien van 2%. Het aantal geweldsdelicten in Utrecht stijgt tussen 2024 en 2025 met 11%.  
  • 59% van de volwassenen heeft afgelopen jaar een verdachte situatie in de buurt gezien die duidt op ondermijnende criminaliteit.