Ondersteuning en zorg
Kwalitatief goede en toegankelijke preventie (inclusief vroegsignalering), passende ondersteuning en zorg zijn van groot belang. Ze kunnen zorgen voor gezondheidswinst, lagere zorgkosten en minder productiviteitsverlies.Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat iedere euro die in de JGZ wordt geïnvesteerd, 11 euro oplevert.En elke geïnvesteerde euro in het Utrechtse Eropaf-teamMultidisciplinair outreachend team van zorgverleners dat vooral actief is op hotspots van overlast in de binnenstad van Utrecht en probeert mensen met complexe multiproblematiek toe te leiden naar goede zorg. levert ruim 3 euro maatschappelijke waarde op.De houdbaarheid van kwalitatief goede en toegankelijke preventie, ondersteuning en zorg staat onder druk door vergrijzing, arbeidsmarkttekorten nieuwe zorgtechnologie en een toename van het aantal chronisch zieken. Met onder andere een toenemende druk op mantelzorg als resultaat.In een verdichtende en groeiende stad met een toenemend aantal (oudere) ouderen is het van groot belang ruimte te houden voor voorzieningen voor ondersteuning en zorg, aandacht te hebben voor personele krapte, mantelzorgers te ondersteunen en in te zetten op preventie.
Zorgelijke afname vaccinatiegraad
In Utrecht is de vaccinatiegraad tussen 2020 en 2025 gedaald bij 2-jarigen en 5-jarigen. Bij 10-jarigen en 15-jarigen is er tussen 2020 en 2024 een daling en in 2025 een (lichte) stijging. De Utrechtse daling van de vaccinatiegraad bij kinderen van 2, 5 en 10 jaar is groter dan de landelijke daling in dezelfde periode. De vaccinatiegraden in Utrecht liggen in 2025 nog steeds ver onder de WHO-norm van 95% voor de mazelen en 90% voor overige infectieziekten. Dit is zorgelijk vanwege een grotere kans op ernstige ziekten, zoals mazelen, kinkhoest (beiden met kans op ziekenhuisopname en zelfs overlijden) en op lange termijn verschillende vormen van kanker.Extra zorgelijk is dat de verschillen in vaccinatiegraad groter zijn geworden naar herkomst en wijken. Verklaringen voor de dalende vaccinatiegraad zijn de afname van het vertrouwen in de overheid en de invloed van desinformatie.
Percentage Utrechtse 2-jarigen dat volledig gevaccineerd is, naar wijk
Meer weten over verschillen tussen inwoners naar herkomst en wijk? Zie paragraaf 2.2. Gezondheidsverschillen.
Tekort aan zorgprofessionals is groot en wordt groter
In de Utrechtse regio zijn in alle zorgsectoren arbeidsmarkttekorten. De verwachting is dat deze de komende jaren groter worden.Doordat in Utrecht de middenklasse ondervertegenwoordigd is,knelt de arbeidsmarkt in Utrecht extra. De middenklasse omvat juist de mensen die werken in de ondersteuning en zorg. Deze mensen kunnen overal werk vinden. Als zij niet in Utrecht wonen, verkleint dit de kans dat ze in Utrecht (willen) werken. We zien in Utrecht de volgende knelpunten:
- De beperkte beschikbaarheid van kraamverzorgenden is een belangrijke reden waardoor het aantal uren kraamzorg per gezin sterk gedaald is. Het gemiddeld aantal uren kraamzorg per gezin is voor de Kraamzorg Samenwerkingsverband-regio Utrecht in gedaald van 40 uren in 2022 naar circa 33 uren medio 2024. Deze trend is ook landelijk zichtbaar.Het aantal uren kraamzorg wordt geïndiceerd door de kraamverzorgende en verloskundige, op basis van medische noodzaak, gezinssituatie en afgestemd met de (aanstaande) ouders. In wijken waar meer gezinnen recht hebben op extra kraamzorg, zoals Overvecht, Zuidwest en Noordwest, ligt het aantal uren kraamzorg juist lager. Dit is zorgelijk omdat kraamzorg gezinnen ondersteunt bij een kansrijke start.
- De WMO-voorziening Hulp bij huishouden staat in Utrecht onder druk. Dit komt door een groeiende zorgvraag, beperkte financiële middelen en een tekort aan personeel. De groeiende zorgvraag ontstaat door vergrijzing, individualisering, langer thuis wonende ouderen en toenemende complexiteit van zorgvragen.
- Er is een sterke stijging van het aantal meldingen van woningvervuiling in Utrecht: van 72 in 2020 naar 151 in 2025. Professionals uit verschillende regio's herkennen dit beeld.Sociaal verpleegkundigen uit Utrecht noemen onder andere de schaarste in de zorg als mogelijke verklaring. Hierdoor nemen de negatieve gevolgen van achterliggende problematiek toe. Eén van die gevolgen is dat mensen minder goed voor zichzelf en hun woonomgeving kunnen zorgen.
Lichte stijging van basiszorg voor gezinnen, lichte daling van specialistische zorg voor jeugd
Tussen 2022 en 2024 stijgt het aantal unieke huishoudens dat gebruik maakt van de basiszorg door de buurtteams Jeugd & Gezin van 5.200 naar 5.725. In 2025 is het stabiel (5.755). Er is een lichte daling in specialistische zorg van organisaties als KOOS, Spoor030 en Yeph. In 2024 maakten 5.440 kinderen tot en met 22 jaar hier gebruik van, in 2025 waren dat 5.225 in deze leeftijd. In Utrecht ontving één op de tien jeugdigen (10,5%) in 2025 een vorm van jeugdhulp.
Minder klanten bij het buurtteam sociaal
In 2025 had het buurtteam sociaal 9.476 unieke klanten. Dat zijn er bijna 500 minder dan in 2024. Ook het aantal lopende casussen en nieuw gestarte casussen is gedaald. We weten niet zeker wat hiervoor de reden is. De afname past wel bij de inzet op direct toeleiden naar passend aanbod in de sociale basis, onder meer via de ‘Samen Welkom’ bijeenkomsten in een aantal wijken (gezamenlijke startbijeenkomsten met de sociale basis).
Meer ouderen blijven langer thuis wonen
OuderenInwoners van 65 jaar en ouder. blijven langer thuis wonen. Dit is vaak hun eigen wens, maar wordt ook sterk gestimuleerd door overheidsbeleid.Het aandeel Utrechtse 85-plussers dat gebruik maakt van Wlz-zorg aan huis steeg tussen 2020 en 2025 van 11% naar 14%. In diezelfde periode daalde de WlzWet langdurige zorg.-instellingszorg. Tegelijk bleef het gebruik van wijkverpleging door 85-plussers de afgelopen jaren stabiel en gaan 85-plussers gaan minder vaak naar de huisartsenpost dan in 2020.Landelijk zien we vergelijkbare ontwikkelingen, waarbij het gebruik van wijkverpleging zelfs is gedaald. Het eerdergenoemde tekort aan zorgprofessionals kan een verklaring zijn voor een afvlakking of daling van het zorggebruik. Maar mogelijk spelen ook meer zelfstandigheid van ouderen, een grotere nadruk op zelfredzaamheid in de wijkverpleging en de inzet van hulpmiddelen en technologie een rol. Verder is het mogelijk dat er meer wordt opgevangen door het netwerk.
Meer ouderen met migratieachtergrond, zorg en ondersteuning sluiten niet altijd goed aan
In 2026 heeft 29% van de Utrechtse ouderen een migratieachtergrond en in de komende tien jaar zal het aandeel ouderen met een migratieachtergrond toenemen binnen de groep ouderen. Ouderen met een migratieachtergrond, vooral die met een niet-Europese herkomst (22% van alle Utrechtse ouderen), hebben vaker gezondheidsproblemen dan ouderen zonder migratieachtergrond. Ook hebben zij vaker een lagere sociaaleconomische positie en minder gezondheidsvaardigheden. Dit uit zich (nog) niet in een hoger zorggebruik.Het zorg- en welzijnssysteem kan complex zijn, en sluit nu niet altijd goed aan. Hierdoor worden zorg en ondersteuning vaak te laat bereikt, wat leidt tot onnodig leed en hogere zorgkosten.Mantelzorgers vangen veel op, met een verhoogd risico op overbelasting tot gevolg. Door het stijgend aantal ouderen met een migratieachtergrond is het belangrijk hier aandacht voor te hebben.
Verdubbeling van zwaar belaste mantelzorgers
Eén op de tien volwassenenInwoners van 18 jaar en ouder. in Utrecht zegt mantelzorg te geven. Dit zijn bijna 31.000 inwoners. Zij geven meestal intensieve mantelzorg. 55 tot 64-jarigen geven het vaakst mantelzorg: 23%. In Utrecht is het percentage volwassen mantelzorgers ongeveer even groot als in de andere G4-steden, maar lager dan landelijk.Ook minderjarigenLeerlingen in groep 7 of 8 van de basisschool en leerlingen van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. kunnen mantelzorger zijn: 13% van de kinderenKinderen uit groep zeven en acht van het regulier basisonderwijs. en 21% van de jongerenLeerlingen in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. in Utrecht geeft aan een gezinslid te hebben met een ernstige lichamelijke of mentale ziekte of verslaving.
Mantelzorg kan bijdragen aan een goed gevoel, meer zelfvertrouwenen verbondenheid met degene aan wie mantelzorg wordt gegeven. Tegelijk kan mantelzorg tot een zware belastingleiden, afhankelijk van voor wie wordt gezorgd, de duur en de zwaarte van de zorg en de kenmerken en omstandigheden van de mantelzorger (denk aan de combinatie met werk of financiële zorgen).
26% van de volwassen Utrechtse mantelzorgers voelde zich in 2024 zwaar belast. Dit was in 2020 nog 13%. Volwassenen die moeite hebben met rondkomen en mantelzorg geven voelen zich vaker zwaar belast. Ook in de andere G4-steden en landelijk is er een (lichte) toename in zwaar belaste mantelzorgers. Dit kan verklaard worden door toegenomen regeldruk, meer combineren van mantelzorg met werk en gezin, langere en intensievere zorg en doordat ondersteuning moeilijker toegankelijk is.De toegenomen belasting van mantelzorgers is extra zorgelijk vanwege de sterke groei van het aantal Utrechtse ouderen,de personele krapte in zorg en welzijn, meer eenpersoonshuishoudens en de trend om langer thuis te wonen.